م-خ

 

رضا شاه رضا شاه پهلوی در 24 اسفند ماه سال 1256 (ربیع‌الاول 1295 هجری قمری)  در روستای آلاشت از توابع سوادکوه مازندران زاده شد. پدرش عباسعلی، سرهنگ فوج سوادکوه، و مادرش زهرا (نوش‌آفرین)  که از مهاجرین قفقاز بود. پدربزرگ رضاشاه، مرادعلی خان نام داشت که افسر ارتش بود که در محاصره هرات در  سال 1227 کشته شده بود . مراد علی خان هفت پسر داشت. پسر اول او چراغعلی خان بود که درتهران زندگی می کرد و دارای مقامی در قشون بود.  پسر دوم او نصرت الله خان نام داشت که یاور فوج ِ سوادکوه بود  و رضاشاه چندی در زیر دست او خدمت کرده بود . عباسعلی خان پدر رضا شاه فرزتد هفتم مراد علی خان بود. عباسعلی خان مشهور به داداش بیک در سال 1193 خورشیدی  در آلاشت متولد شده و در نوجوانی حرفه سپاهیگری را  چون نیاکان خود پیشه کرده بود. عباسعلی خان در فوج سوادکوه به حرفه سپاهیگری اشتغال داشت . وی با درجه نایبی  در سال 1235 در جنگ سوم افغان شرکت کرد. رضا شاه پهلوی از ازدواج دوم عباسعلی خان با نوش آفرین  پا به عرصه وجود گذاشت لیکن عمرش چنان دراز نبود که  شاهد برآمدن سرداری باشد که به ایران هدیه کرده بود . وی شش ماه پس از تولد رضا شاه رخت به سرای باقی کشید . رضا شاه به تشویق دایی خود ابوالقاسم بیگ در سال 1277  خورشیدی همراه دائی خود مامور فوج سوادکوه شد لیکن به دلیل ناسازگاری با نصرالله خان یاور فوج سوادکوه از آن واحد استعفا داد و با پیوستن به کاظم آقا در فوج قزاق تا  کودتای سوم اسفند 1299 در آن واحد خدمت کرد . رضا شاه در فوج قزاق به علت دلیری و رشادت به سرعت ترقی کرد. وی در این واحد در نبردهای فراوانی ازجمله سرکوب سالار الدوله در سال 1290 به فرماندهی فرمانفرما شرکت داشت . رضا شاه که از هرج و مرج و زبونی حکومت احمد شاه و نابسامانی  ایرانیان به ستوه آمده بود در روز سوم اسفند ماه سال 1299 با  قوای قزاق تحت فرماندهی خود و به همراه  سیدضیاءالدین طبا طبائی –مدیر روزنامه رعد - وارد تهران شد و ادارات دولتی و مراکز نظامی را تصرف کرد. در این حرکت نزدیک به صد تن از درباریان و روحانیون بازداشت و  زندانی شدند. احمدشاه و محمدحسن میرزا (ولیعهد) به کاخ  فرح‌آباد ‌گریختند و فتح‌الله خان سپهدار رشتی (نخست‌وزیر) به سفارت انگلیس پناهنده شد. سرانجام احمد شاه قاجار ناچار شد رضاشاه را به فرماندهی  دیویزیون قزاق و وزارت جنگ و سیدضیاءالدین طباطبایی  را به نخست‌وزیری منصوب کند. کابینه سید ضیاء  (معروف به کابینه صدروزه) بزودی ساقط شد و سردار سپه از احمدشاه فرمان نخست وزیری گرفت. پس از خروج احمد شاه  از کشور رضا شاه برقراری یک رژیم جمهوری را در کشور در  سر داشت لیکن زیر فشار روحانیون و مجلس شورای ملی و مردم  از این نیت منصرف شد. مجلس شورای ملی در سال 1304 به  پاس خدماتی که رضا شاه برای استقرار امنیت و تحکیم قدرت حکومت مرکزی انجام داده بود مقام فرماندهی کل قوا را در کنار  مقام نخست وزیری به وی اعطا کرد. پس از خروج احمد شاه قاجار از کشور ، نمایندگان مجلس پنجم‌ شورای‌ ملی‌ در روز 9 آبان 1304 خورشیدی ماده واحده‌ای را تصویب کردند که به موجب آن احمد شاه از  سلطنت خلع شد و حکومت‌ موقت‌ به " شخص آقای ‌رضاخان پهلوی"‌  سپرده شد و "تعیین تکلیف حکومت قطعی" به مجلس مؤسسان  واگذار شد. سپس با تشکیل مجلس‌ موسسان، در 21 آذر 1304، سلطنت ایران‌ به‌ "اعلیحضرت‌ رضا پهلوی" واگذار شد. در بیست و چهارم آذرماه سال 1304 خورشیدی،  رضاشاه پهلوی در مجلس شورای ملی حاضر شد و با ادای سوگند  به قرآن رسماً به عنوان سردودمان پهلوی وظایف سلطنت را  به عهده گرفت. مراسم تاج‌گذاری رضاشاه در 4 اردیبهشت ماه  1305 انجام شد. هنگامی که رضا شاه پهلوی بر مسند سلطنت نشست، جهان در میانه دو جنگ جهانی نفسی می‌کشید.  رضاشاه پهلوی، برنامه گسترده‌ای را برای سامان اداری و  اقتصادی کشور به دست گرفت. ایران فاقد نظام اداری، ارتش منسجم، راه، نظام بانکی و اقتصادی مدرن بود و شیوه ملوک الطوایفی جایی برای قدرت مرکزی نگذاشته بود. از منظر بین‌المللی نیز شرایط، چندان آرام نبود. ایران در محاصره نیروهای بزرگ، روسیه در شمال و انگلیس  در جنوب بود. انگلیس می‌کوشید از ایران به عنوان راهی برای  سلطه‌جویی‌ خود در هند و خاور دور بهره بگیرد. در روز سوم  شهریور 1320 نیروهای شوروی از شمال و نیروهای بریتانیا از  جنوب به بهانه حضور اتباع آلمانی در ایران به ایران حمله کرده و به سمت تهران آمدند. رضا شاه که تاب مشاهده اشغال ایران را نداشت برای آرام  کردن اوضاع ناچار به استعفا شد و سر انجام با مساعی شادروان محمد علی فروغی و به رغم مخالفت انگلیس سر انجام متفقین با جانشینی او بوسیله فرزندش محمد رضا شاه موافقت کرده و او به  سلطنت رسید . دولت انگلستان که از اقدامات ضد استعماری رضا شاه پهلوی  ناخشنود بود وی را تحت نظر از بندرعباس با کشتی خارج کرد  و آن سردار بزرگ با دلی پر خون و در حالی که چنگی از خاک  ایران را با خود داشت آن بندر را به مقصد جزیره موریس که  انگلیسها برای تبعید او در نظر گرفته بودند ترک کرد .  رضا شاه پهلوی که به علت آب و هوای نامساعد آن  جزیره بیمار شده بود پس از مکاتبات و گفتگوهای طولانی  با مامورین انگلیسی سرانجام موفق شد که از آن جزیره بد آب  و هوا به شهر ژوهانسبورگ در افریقای جنوبی منتقل شده و تحت  نظر قرار گیرد . رضا شاه پهلوی همچو فرزندش دور از وطن  در روز 4 مرداد 1323 در ژوهانسبورگ درگذشت. پیکر رضا شاه پهلوی سپس به مصر منتقل و پس از تشییع با تشریفات رسمی در آنجا به امانت گذارده شد . در اردیبهشت ماه سال 1329 پیکر مومیائی شده سردار به خاک میهن بازگردانده شد و پس از انتقال به حضرت عبدالعظیم در آرامگاهی که ویژه او  بنا شده بود به خاک سپرده شد خدمات رضا شاه پهلوی رضا شاه پهلوی طی شانزده سال سلطنت درگیر تکوین دولت  مدرن در ایران بود. در این هنگامه‌ بود که آلمان به رهبری  آدولف هیتلر جنگ جهانی دوم را آغاز کرد. خدمات رضا شاه پهلوی به ایران و ایرانیان را نمی توان به طور کامل در اینجا درج کرد ، تنها اشاره کوچکی به خدمات آن بزرگمرد کافی است تا همه پی ببرند که ایران امروز بدون رضا شاه هیچ بود . سرکوب غائله جنگل و خراسان و تحکیم قدرت حکومت مرکزی در آذر بایجان و مازندران سرکوب یاغیان در سراسر ایران از جمله کاشان تشکیل ارتش نوین ایران، متحدالشکل شدن جامه لشگرین و  تصویب قانون نظام وظیفه در سال 1303 برچیدن حکومت دست نشانده شیخ خزعل در خوزستان و  بازگرداندن این خطه به دامن میهن احداث راه آهن سراسری با کمترین امکانات مالی و فنی بنیانگزاری دادگستری به جای محاکم شرع ، الغای کاپیتولاسیون  و سپردن محاکم به قضات حقوقدان ایرانی تأسیس بانک ملی ایران و کوتاه کردن دست بانکهای انگلیس از دارائیهای دولت بنیانگزاری نیروی دریائی بنیانگزاری نیروی هوائی با خرید چند هواپیمای یونکرس از آلمان الغای امتیاز نشر اسکناس توسط بانکهای خارجی و اختصاص  آن به بانک ملی تاسیس موزه جواهرات ملی ایران تدوین تعرفه گمرکی و واریز در آمدهای آن به حساب دولت الغای امتیازنفتی دارسی و عقد قرارداد جدید بر اساس منافع ایران با شرکت نفت ایران و انگلیس کارگذاردن نخستین سنگ بنای دانشگاه تهران در  سال 1312 و راه اندازی آن یکسال پس از این تاریخ تأسیس بانک کشاورزی تدوین و اجرای قانون معروف به کشف حجاب و تغییر البسه مردان   تاسیس و راه اندازی کارخانجات دخانیات ایران تأسیس بانک رهنی برای گسترش خانه سازی در کشور اعزام اولین دسته از دانشجویان ایرانی برای آموختن فنون جدید به اروپا ساختن راه ارتباطی با شمال ایران و بنای تاسیساتی چون پل  ورسک و تونل کندوان در دل کوهها                        مير زاده ی عشقی هر چند شعرهای شاعران اواخر قاجار و اوایل پهلوی با سیاست آمیخته بود ولی  کمتر کسی مثل میرزاده عشقی پیدا می شد که اینگونه بی پروا به سران مملکت بتازد.  هر چند که همین شعرها و نوشته هایش باعث قتلش شد ولی نام میرزاده عشقی که  در سن ۳۱ سالگی برای آزادی به قتل رسید در ذهن مردم باقی خواهد ماند.   بعد از اين بر وطن و بوم و برش بايد ريد                                                                                                         به چنين مجلس و بر کر و فرش بايد ريد در حقيقت در عدل، ار در اين بام و درست                                                                                                        به چنين عدل و به ديوار و درش بايد ريد آن که بگرفته از او تا کمر ايران گه                                                                                                         به مکافات، الا تا کمرش بايد ريد پدر ملت ايران، اگر اين بي پدر است                                                                                                       به چنين ملت و گور پدرش بايد ريد به مدرس نتوان کرد جسارت اما                                                                                                    آنقدر هست که بر ريش خرش بايد ريد اين حرارت که به خود احمد آذر دارد                                                                                                         تا که خاموش شود بر شررش بايد ريد شفق سرخ نوشت آصف کرماني مرد                                                                                                      غفر اله کنون بر اثرش بايد ريد آن دهستاني تحميلي بي مدرک و لر                                                                                                      بهر اين ملک، به نفع و ضررش بايد ريد گر ندارد ضرر و نفع مشيرالدوله                                                                                                        از نوک پاش الي فرق سرش بايد ريد گر رود موتمن الملک به مجلس گاهي                                                                                                       احتراماْ به سر رهگذرش بايد ريد